مستشرقینی کە کلاف سردرگم آفریده و می آفرینند.

مستشرقینی کە کلاف سردرگم آفریده و می آفرینند.

جناب مستشرق آمده بود برای تحقیق، از همراه محلی اش پرسید: این روستایی که رسیدیم نامش چیست؟ همراه در پاسخ گفت: نازانم. وی هم ثبت کرد که به روستای نازانم رسیدیم.(کرد و پیوستگی نژادی او، یاسمی)

– مرجع‌هاي اوليه از نویسندگان که در مورد یارسان نوشته اند در ابتداي قرن نوزدهم توسط مسافرين اروپائي بود. (جي. مكدونالدكينر، يادبود جغرافيائي امپراطوري ايران 1813، 141: G.Reppel، گزارش خصوصي سفري از هندوستان به انگلستان 1817،H. Rawlinson-slff,II) كه گزارش از روي زندگي ايل گوران (اهل حق) مي‌باشد. او اولين كسي بود كه اطلاعات قابل اعتمادي دربارة اين فرقه ارائه داد. همچنین مي‌توان به مستشرقین و محققيني اشاره کرد همچون: 1- (ولاديمير مينورسكي) 2- والنتين آلكسييويچ ژوكوفسكي 3-كنت دوگوبينو4- ژاك دومرگان5- بارون دوبود6- سن پرزبرگ7- استراسبرگ8- گاردولوسكي 9-زوكسكي10- جي. كپل11- ف. ف. ماييفسكي12- پ. آلوميلوف13- مسيو چريكف14- خاينكوف15- ك. ن. سميرنوف ماكسيموتيچ16- ن. ژ. مار17- راولينسون18- ف. كامونت19- اس- جي- ويلسون20- ژان دورينگ21- اوژن اوبن فرانسوي22- ف. كومن23- رضا حمزه‌اي24- ولاديمير ايوانف25- پطروشفسكي26- سيسيل جان ادموندز27- فاميلكوفسكي28- رومن گيرشمن29- اوسكارمان30- وان برویین¬سن31- كلاوديوس جيمز ريچ32- كارل هادانك33- د.ن.مكنزي34- گ.هورنله35- ج.مویر 36- آ.دپره 37- گ.دووال 38- ای.ف.روسو39- ک.ریتر 40- ک.رولینسن 41- م.واگنر42- ک.بده 43- ا.مان 45- ا.ب.سن 46- ای.بَرَزین 47- پ.لرخ 48- آ.گاگارین49- ب.کالوباکین 50- د.بلیاف 51- آ.آرلف 52- ب.و.میلر 53- ا.ل.ویلچوسکی 54- ت.ف.آریستوا 55- گ.م.پترف وپ56- گ.پ.آکوپف57- ک.ک.کردویف58- اچ پیترمان59- دبلیو.اچ لوفتوس60- جی.ایی.پولاک61- شین 62- هوتوم شیندلر 63- اچ بیندر64- رافائل دومان 65- سگال 66- آ.یی.کریمسکی67- اف.گرنارد68- اچ سات گیت69- آ.لایارد70- ام.تی.ژیلبرت71- سون هدین72- جی.گورزون73-آ.ال.ام.نیکولاس74-ایی.اوبن 75-اچ.تی.گلبروک 76-آ.بورنز 77-آ.آشر 78-خورشیدافندی 79-کلنل.ایی.آی.چریکو 80-کاتالوگ بیو81- دبلیو.اف.انسورت 82- جی.تی.بنت83- اف.سلطانوف84- ار.دوسود 85- و.آی.دویتسکی86- اس.ار.تروبریج87- ال.گلدزیهر88- ایی.بی.سوان89- جی.اس.اف.ناپیر90- لویی ماسینیون91- ای.جی.براون92- اچ.گروت93- اف.رابینجر94- اوژن پیتارد 95- و.سوینه96- هاش.ال.رابینو97- هانری کربن… و جناب فیلیپ کرین بروک که اخیرا هم کتابی در مورد یارسان نوشته اند به اسم: “اول و آخر یار” که بیشتر از 80 درصد آن اشتباه و توهین است.
اما تحقيقات اينان به خاطر در دست نداشتن منابع كلامي، پيچيدگي در رمز و راز، ناآشنائي به آداب و رسوم و چگونگي اعتقادات، كامل نيست و اشتباهاتي در تحقيقاتشان مي‌باشد. همچنين تذكره‌نويسان منطقه و محققين محلي كه به پرداختن ظهور بينش ياري اقدامي نكرده و تا آنجا که توانسته اند قلم برشرح حال و چگونگی این بینش با تمام موجودیت آن کشیده و ذکری ازآن در کتب نیاورده اند، چراکه افکار متحجرانة غالب برذهنیت ایشان باعث عدم تفهیم این موضوع یعنی در مقام تحقیق قرار گرفتنِ بدون حب و بغض و دخیل ندادن صلایق شخصی و ذهنیات به رأی گشته تا این مهم سبب گردد شکافی در حد جداییِ یارسانیان از خاستگاه خود هورامان ومهاجرت به اطراف گردد.
خاور شناسي و مذهب شناسي در سرزمين ما، علوم جديدي هستند كه آن هم با باز شدن پاي جهانگردان وكارمندان اروپائي وآمريكائي به منطقه، اولين گامها در اين راه برداشته شده اند، و بدون شك از طرف اكثر اين سياحان و مأموران دولتي كه بعدها برخي از آنان خاور شناس وملت شناس و مذهب شناس هم شدند، گزارشات و مقالات فراواني دربارۀ ‌مذاهب اقليت در سرزمينهاي اسلامي و به ويژه يارسان در خاورميانه نگاشته شده. از آنجا كه اين آئين در جوامع اسلامي به عنوان دين ومذهب صاحب كتاب مانند(يهوديت،مسيحيت،…) شناخته نشده است، به همين دليل ودلايل ديگر هم اجازه نيافته است كه كتاب ديني خود را انتشار دهند. بنابر اين دفاتر مقدس آئين ياري نتوانسته است در اختيار همگان قرار گيرد، لذا با نبودن منبع موثق در اختيار خارجيان، مطالب نگاشته شدۀ آنها بر روايات و گفتار افرادي متكي بوده كه خود نيز كمترين اطلاع دقيق از فلسفه وآئين يارسان را داشته اند. کما اینکه هم اکنون نیز منابع در اختیار مردم قرار داده نشده تا درک صحیحی از موضوع له دست داده شود. برخي از اين محققين خارجي كوشش فراوان كرده و مي خواسته اند صادقانه وعالمانه با مسائل بر خورد كنند كه در بعضي از جاها به اين كتب يا دفاتر دستنويس آئين يارسان دسترسي پيدا كرده اند، اما به دليل نگارش آنها به زبان كردي آنهم با رموز ويژه اي ، فهم كتب ومسائل در آن براي آنان آسان نبوده است.

پروفسور مينورسكي يكي از محققين نادري بوده اند كه از جنگ جهاني اول تا پايان جنگ جهاني دوم و اواسط قرن بيستم با علاقۀ فراوان زبان فارسي وكردي را به خوبي فرا گرفته بوده و دربارۀ اسلام وآئينهاي اقليت در كشورهاي اسلامي و به ويژه آئين يارسان در ايران (وعراق در آن زمان تازه تأسيس) مطالبي نگاشته و در اينسايكلوپيدياي اسلام و جاهاي ديگر به چاپ رسانده است.اگرچه ایشان هم در برخی جایها اطلاعات فاحش و گاه توهین آمیزی نشر میدهد. وی در يكي از نوشته هايش دربارۀ يارسان آورده است : ” مشكل انجام چنين وظيفه اي در آنست كه از طرفي به دليل محدود بودن تعداد كتب ونوشته هاي مذهبي، آنهم اغلب با لهجه هاي ويژه وكاملاً در لفافه بيان شده و از طرف ديگر در حقيقت وجود فرقه هاي متعدد در داخل خود اهل حق كار را دشوارتر مي كند”. (رجوع شود به اينسايكلوپيدياي اسلام به زبان آلماني منتشره در سال1928 ميلادي صفحه 9 مقاله اهل حق وهمچنين 20 مقاله به زبان انگليسي مينورسكي تجديد چاپ دانشگاه تهران سا ل 1959 صفحه 306) پروفسور مينورسكي در جائي ديگر تأكيد نموده است : ” بايد از ميان جوانان تحصيل كردۀ بومي كه بر زبان نوشتاري دفاتر مذهبي خويش تسلط و به آن دسترسي دارند،‌افراد محققي يافت شود كه دربارۀ اين مذهب، تحقيقات جامع تري انجام دهند”. ( نقل به معني). من در اين زمينه با پروفسور ولاديمير مينورسكي موافق هستم و اعتقاد دارم كه كار و تحقيقات توسط بوميهاي منطقه به مراتب دقيق تر خواهد بود، همان گونه كه در پيش اشاره شد اطلاعات وكاوشهاي خارجيان اغلب بر مبناي برداشت ومطالعات خود و يا گفته ها و نوشته هائي بوده كه مثلاً مترجمان آنها از افرادي كه خود كمترين آگاهي از جريان داشته اند با ترجمه هاي شكسته و بسته ، كسب كرده اند. اعتمادالسلطنه كه روي خوشي به مذاهب اقليت هم نداشته و هوادار مذهب حاكم و از سردمداران وقت بوده است، جمله اي به شرح زير دارد كه با اين اطلاع رساني نادرست، بي ربط نيست. او مي نويسد: ” اين آئين ( اهل حق) خاص صحرا نشينان ومردم كوهستان كه كليتاً از معارف بي خبر ،از حقايق بي بهره اند بوده و هست”. ( سه گفتار تحقيقي در آئين اهل حق چاپ اول 1378 تهران به كوشش محمد علي سلطاني ومريم رزازيان صفحه 4 ). با وصف اين جملۀ منفي آقاي اعتمادالسلطنه، يك نكته در آن نهفته است كه اكثر مردم وابسته به يارسانيان صحرا نشين وكوه نشين بوده وكمترين آگاهي از دفاتر مقدس دين خود داشته اند و اين نكته تا حدودي درست است. اما ايشان نگفته اند چرا اين مردمان ناآگاه مانده اند؟ در واقع اين ناآگاهي به دلايل سركوب وپيگرد پيروان اين آئين بوده كه مجبور به نهان كاري شده اند و رهبران ديني اجازۀ اطلاعات به بيرون را نداده اند و بدين ترتيب، نه اينكه پيروان قادر به فراگيري آئين خود نبوده اند، بلكه خارجيان نيز در كل موفق به كسب واقعيت نشده اند، و همين امر نيز باعث شده كه كتاب ديني خود را تدوين نكرده و در دسترس همگان قرار نداده اند. لذا در اينجا توصيۀ مينورسكي براي بوميان محقق با ويژگيهاي خاص زباني ،فرهنگي وآئيني ، صحت پيدا مي كند كه خارجيان با قدرداني از زحمات آنان كه راهگشاي شيوۀ تحقيق براي ما بوده اند، ولي داراي آن خصوصيات ويژه نبوده و نيستند. علاوه بر آن در خاورميانه تا اواسط قرن بيستم اكثر نوشته هاي خبري دربارۀ يارسان توسط افراد به ظاهر متعصبي مانند دكتر سعيد خان كردستاني و همان اعتمادالسلطنه و غير نوشته شده و در اختيار اكثر خارجيان قرار داده اند. در اين نوشته ها تعصبات ديني فرد نگارنده و كم رنگ جلوه دادن و توهين آميز بودن مطلب نگاشته شده، دربارۀ موضوع به روشني، به چشم مي خورد. ( سه گفتار تحقيقي دربارۀ اهل حق صفحات 4و8و21 تا 37 ). نكته ديگر كه بايستۀ‌ ذكر است، مسئلۀ تشخيص ونام بردن از گروه خاصي با آئين ويژه خويش است. اغلب خارجيان بدون آگاهي از فلسفه و اصول آئين يارسان ، نامهاي فرقه ، طريقه و يا شاخه انحرافي از مذهب حاكم، نمونه وار براي آن، به كار گرفته اند. متأسفانه در ترجمه مطلب مينورسكي نيز اين واژه ” فرقه اهل حق نیز به چشم مي خورد. ( رجوع شود به همان منبع فوق صفحه 38 ). شوربختانه این رویه هنوز هم ادامه دارد و مستشرقینی همچون جناب فیلیپ کرین بروک و به ظاهر آکادیمیسینهایی دیگر بدون تحقیق، بدون در دست داشتن منابع، بدون مطالعه عمقی و صرفا بر اساس شنیده هایی ضعیف از افرادی با کمترین آگاهی دست به نوشتن و تالیف میزنند که ماحصل چاپ آنها جزء تخریب و استفادهٔ ناآگاهانهٔ برخی دیگر از نوشته های آنها با اطمینان از عنوان مستشرق، دکتر و پروفسور… نیست.

انستیتو فرهنگی یارسان
سوید دهم آگوست

https://t.me/YaresanCulturalInstitute