اساسنامه یارسان

زبان فارسی

فصل اول

کلیات، تعاریف، اهداف، موضوع، فعالیت

  • ماده 1

نام تشکل: انستیتو فرهنگی یارسان.

 

مختصری از یارسان:

يارسان یعنی یاران شاه که در قرن چهارم (هـ.ق) بر اغلب مردمان بلادالفهلویین اطلاق مي‌شده است. آیینی گنوستیکی با رگه‌هايي از اديان باستان و عرفان اشراقي است. به شکل یک جریان سیال حقیقتگرا در طول زمان مستتر بوده و قائل به تفكر وحدت‌الوجودي است. اين بينش در قرن هفتم (هـ.ق) توسط سلطان اسحاق در هورامان تقنين و نشر داده می­شود. فاعليت اين آيين مبتني بر ظهور و عشق است و بر سرّ مگو اهتمام دارد. داده‌هاي ايده‌ئولوژيكي‌اش را در قالب اشعاری ده هجایی موسوم به کلام ارائه داده است. رهبری و یا ائتلاف با اغلب جنبش­ها همچون: صفویه، نوربخشیه، حروفیه، دروزیه، علویه، بکتاشیه، مشعشعیه، نصیریه را هم در تاریخ خود دارد. پيچيدگي در مفاهيم كلامي و تحريف برخي از اين داده‌ها سبب شده تا ذهنيتي اشتباه و حتي مغرضانه از جانب برخي ارائه داده شود كه ماحصل آن ناشناخته ماندن و بي مهري به اين آیین شده است. يارسان كه به اهل حق و كاكه‌يي نيز اشتهار دارند در ایران، عراق و ترکیه ساكن مي‌باشند. این آیین بازمانده فرهنگ و باور باستانی زاگرس است که پرداختن به آن یعنی نجات زبان، ادبیات، فرهنگ و اندیشه­ی منطقه.

 

  • ماده 2
  • بینش کلی انجمن در اهداف و خواسته ها

 

رویکرد این انجمن علمی، فرهنگی و مذهبی است. دارای مقاصد سیاسی و تجاری نمی باشد و به عنوان یک نهاد غیر انتفاعی موارد ذیل را مد نظر دارد:

١. لحاظ کردن مفاد منشور حقوق بشر سازمان ملل.

٢.  عدم مرکزگرایی، نسب سالاری، نژاد پرستی و دین سالاری.

٣. جدایی دین از سیاست و قائل بودن به عدم رسمیت دین حکومتی- دولتی.

٤. حقوق شهروندی برابر، همزیستی مسالمت آمیز ، برخورد یکسان بدون لحاظ کردن بینش و دیانت.

٥.  عدم تفتیش عقاید به شکل­های مختلف.

  1. ایجاد زمینه برای بسط و شکوفایی آموزش زبان مادری.
  2. استخراج ، ثبت و حفظ آثار‌ و ادبیات منطقه و بازنشر این میراث.

 

  • ماده 3

انستیتو یک انجمن مستقل علمی، فرهنگی و مذهبی است که سعی خواهد کرد نویسندگان، شاعران، نظریه پردازان و منتقدان و محققین شاخه های ادبی، هنری، نسخه خوانی، تاریخ، فلسفه … مربوط به مردم یارسان و منطقه پهلویان – اشخاص یارسانی و غیریارسانی علاقمند- در هر گوشه از دنیا را در بر بگیرد.

 

  • ضرورت كار انستيتوي فرهنگي يارسان :

با توجه به حجم زياد نسخ خطي مربوط به يارسان از قرن دوم هجري قمري تا به حال- كه بخش عظيمي از تاریخ کردستان و ترکستان را شامل مي‌گردد- و عدم كار بر روي اين نسخ، و بكر بودن مطالب مربوطه و عدم بررسي و واشكافي این نسخ تو را ناگزير خواهد كرد كه ترتيبي اتخاذ كني تا اصحاب فن و افراد متخصص دعوت به کار شوند که بر روي اين نسخ به شكل آكادميكي كار و تحقيق بشود. اطلاعات مربوط به يارسان چه از لحاظ جغرافيايي، تاريخي ، اعتقادي ، مردم شناسي … مي بايست جمع‌آوري تدوين و تصحيح شود. اين مهم نيز مي‌بايست در يك جمع علمي شكل بگيرد. ارائه‌ي مطالب و موارد صحيح، و حذف اغلاط مصطلح از بين مردم از ديگر ضرورياتي است كه بايد در دستور كار قرار بگيرد، تا اين شفاف سازي مانع از تشتت آرا در ميان جمع يارسان‌ها گردد. تعامل با ساير مراكز علمي به جهت تبادل اطلاعات فقط زماني ميسر خواهد شد كه در قالب يك انجمن و مركز علمي فعاليت داشته باشي. حجم عظيم مطالب و مفاهيم مربوط به يارسان آنقدر زياد است كه اگر فقط يك دستگاه چاپ و نشر به كتابهاي يارسان اختصاص داده شود باز هم كم خواهد بود، پس ناگزير بايد اين انستيتو براي كارهاي فرهنگي، چاپ و نشر آثار يارسان -كه زير نظر خود يارسان اداره مي‌گردد- داير شود تا تحريفي وارد نشود و اصلح مطالب نوشته و ارائه گردد. مورد ديگري كه ضروری بودن اين انستيتو را محرز مي‌سازد آن است كه بسياري از منابع و نسخ خطي مربوط به كردستان در آرشيو و كتابخانه­ي كشورهاي مختلف است كه به جهت جمع‌آوري و استفاده از آن نسخ و منابع مي‌بايست مجوز و رسميتي مشخص داشته باشي تا تعامل با اين مراكز علمي سهل‌تر و داراي اعتبار گردد.

  • ماده4

انیستیتو به هیچ حزب ،گروه و تشکیلات سیاسی، دولتی و غیر دولتی اعم از داخلی و خارجی وابسته نیست؛ و بعد از صدور مجوز به فعالیت­های خود ادامه می­دهد و از تاریخ ثبت رسمیت یافته و دارای شخصیت حقوقی است.

تبصره: عضویت افراد در دیگر سازمان­ها و تشکلات رسمی و قانونی مانع پذیرفته شدن آنها در انیستیتو نیست.

 

  • ساختار اداري انستيتوي فرهنگي يارسان:

انستيتوي فرهنگي يارسان شامل شورا‌هائي به جهت رسيدگي به امور فرهنگی، تاریخی، هنری و مذهبی منطقه پهلویان مي‌باشد كه افراد بنا به تخصصي كه دارند در هر كدام از اين كميته‌ها مشغول به فعاليت خواهند شد. شورا‌ي ارزيابي، مديريت و اسناد. شورا‌ي كلام پژوهي، شورا‌ي تحقيق و تفحص، شورا‌ي مدخل نويسي و ويراستاري، شورا‌ي هنری، شورا‌ي فرهنگي و آداب و رسوم از جمله موارد ساختاری اين انستيتو مي‌باشد.

 

  • ماده 5

مدت فعالیت این انیستیتو از تاریخ صدور مجوز و ثبت رسمی نامحدود خواهد بود. مگر آنکه بنابه دلایل و مستندات قانونی، لغو و یا مجوز آن تمدید و تأیید نگردد. در آن صورت اداره ثبت شرکت­ها بعد از اعلام به مؤسس اولیه انیستیتو، به طرق مقتضی اقدام خواهد کرد.

  • ماده 6

مرکز انیستیتو در استکهلم کشور سوید است. اما در صورت تصویب شورای مرکزی می تواند در سایر نقاط دنیا نیز شعبه یا نمایندگی دایر کند.

  • ماده 7

تغییر نشانی انیستیتو با تصویب هیأت مؤسسان و اطلاع قبلی به مرجع ثبت کننده بلامانع است.

فصل دوم

اهداف و فعالیت­ها :

این انجمن یک انجمن علمی- فرهنگی- مذهبی است که فعالیت­های آن در راستای تحقیق و پژوهش، انجام کارهای عام المنفعه، کمک و مشاوره و مساعدت به مردمان منطقه پهلویان، تحقیق و تفحص و چاپ و نشر کتاب و مقاله است.

توضیح: نواحی زاگرس میانی یا منطقه پهلویان شامل استان­های کرمانشاه، ایلام ، لرستان، خانقین و همدان است، و شامل مردم کلهر، لک، گوران، فیلی و مهاجرین این ایلات به سایر مناطق، و همچنین یارسان (ترکستان، کردستان…) می باشد.

 

  • ماده 8

از آنجائي كه یارسان بنا به دلایلی همچون زندگی در بین اسلامگراها… هيچ‌گاه نتوانسته به خود بپردازد، در نتيجه حجم انبوهي از مدارك و مستندات و اسناد تاريخيِ فرهنگش بر روي هم انباشته شده است. اين عدم كار فرهنگي و ناشناخته بودن تفكر گاه براي خود این مردمان هم غریب می نمایاند. يارسان كه بخش عظيم و انكار ناشدني فرهنگ و دانش سرزمين کردستان است، مي‌تواند زيربناي مستندات تاريخي فرهنگي اين مرز و بوم گردد، چراكه بيشترين حجم از اسناد و مدارك علمي و دانش بشري را در خود نهفته دارد. اين دانش و مستندات در متون كهني كه بيشترين نسخ خطي اين سرزمين را به خود اختصاص داده مي‌باشد كه احتياج به بررسي و واشكافي دارد. پس انستيتوي فرهنگي يارسان بهترين راهكار براي پرداختن به اين مقوله مي‌باشد تا به شكلي آكادميكي زيربناي فرهنگي اين سرزمين را تقويت نمايد. فرهنگي كه جزء صلح دوستي، انسانمداري و آشتي طلبي براي مردمان جهان صحبتي ديگر ارائه نمي‌دهد. اين انستيتو به دنبال تحزب گرائي، عشيره‌گرائي، ساختارهاي راديكالي و تشكيلاتي نيست و تنها هدفي كه دنبال مي‌كند فعاليت فرهنگي در قالب تصحیح نسخ، نسخه خوانی، ادبيات، تاريخ، مردم شناسي و آشتي طلبي… است. اهداف و فعالیت­ها:

8-1     تدوين و تنظيم اطلاعات مربوط به يارسان در قالب يك دايره‌المعارف . (بنياد اين دايره المعارف چند سال پيش گذاشته شده و تا كنون نيمي از كار هم انجام شده است؛ و آن شامل تمام اطلاعات و آگاهي‌هاي تاريخي، بيوگرافي، بيبلوگرافي، جغرافيا، مردم شناسي، فلسفه و اعتقاد… یارسان است كه در مناطق مختلف همچون ايران، عراق، سوريه، تركيه، ارمنستان، جمهوري آذربايجان، افغانستان، هندوستان، لبنان، روسيه … زندگي مي‌كنند.)

8-2     تشكيل كتابخانه و مركز اسناد و نسخ خطي. (انستيتو قصد دارد تا اسناد و نسخ تاريخي مربوط به يارسان كه در مناطق مختلف پراكنده است را جمع آوري و به شكل گنجينه‌اي با اهميت در آرشیوی حفظ و نگهداري كند. البته تا کنون نیز توانسته چندصد نسخه‌ي معتبر را گردآوري كند. همچنين داشتن كتابخانه‌اي تخصصی و ارزنده به جهت ارائه‌ي مطالب فرهنگي به مردمان سرزمين واجب و ضروري مي‌نمايد كه اين كتابخانه هم کمابیش موجود است و نزديك به چند هزار نسخه كتاب را نيز فراهم آورده ‌است.)

8-3     نوشتن و تدوين و تصحيح نسخ مربوطه. (نسخه خواني كه مهمترين و طاقت فرساترين بخش كار است مي‌بايست در دستور كار قرار بگيرد كه براي عملي كردن آن نياز به نسخه‌خوانهائي كه در اين خصوص تبحر دارند است.)

8-4     تدوين و تصحيح كلامهاي يارسان در چندين مجلد.

8-5     گردآوري، حفظ و اشاعه‌ي فولكلور منطقه پهلویان.

8-6     موسيقي و پرداختن به آن از جمله: گردآوري، تنظيم و ارائه‌ي ملوديهاي كهن، آموزش و يادگيري، تكثير و احياء ملوديهاي گردآوري شده، كنسرت …

8-7     شرح، تفسير و ارائه‌ي مطالب فرهنگي به جهت رشد و شكوفايي دانش.

8-9     تحكيم بن مايه‌هاي فرهنگي و تاريخي، و ارائه‌ي تئوريهايی به جهت ارتقاء و وسعت فكري جامعه به جهت رفع نواقص فرهنگي و از بين بردن تشتت آراء مابين قبايل و خاندانها.

8-9     فراهم آوردن مركزي براي تعامل با مراكز علمي و تشريح مسائل مردم شناسي براي محققين و مستشرقين… تا آنچه كه صحيح است به دستشان رسانیده شود.

8-10   دادن مشاوره به شبكه‌هاي تلويزيوني و تعامل با آنها به جهت پر بار كردن و ارتقاء محتوا و فضاي كاري و برنامه‌اي اين شبكه‌ها.

8-11   فعاليت و راه‌اندازي نشريه در قالب فصلنامه، ماهنامه يا هفته‌نامه و ارائه‌ي آن در وب سايتي وابسته به اين مجمع. (وب سايت يارسان yaresan.com راه اندازي شده و هم اكنون فعال مي‌باشد.)

8-12 تحقیق و تفحص، چاپ و نشر تمام مطالب و کتابهای مربوط به منطقه ی پهلویان و یارسان.

 

  • کارهای مد نظر:

1- تحقیق در تاریخ، فرهنگ، مردم شناسی، ادیان، جغرافیا و تمام مطالب مربوط به این منطقه مد نظر این انجمن است.

2- نوشتن دایره المعارف یارسان که خود دو بخش است: یک بخش مدخل­ها و دیگر متون کهن یارسان.

3- چاپ و نشر کتاب­هایی که در این حوزه فعالیت نوشته می­شود.

4- چاپ و نشر فصلنامه ای مختص به منطقه پهلویان.

 

فصل سوم

شرایط و مقررات عضویت:

  • ماده 9

در این انجمن جملگی اعضاء قلم به دست هستند و در کارهای تحقیقاتی مشغول به نوشتن خواهند شد. مدیریت این مجموعه به شکل شورایی است و تمام اعضاء دارای یک رأی خواهند بود. مدیر مسئول این انجمن دو نفر خواهند بود که توسط شورای مرکزی انتخاب خواهند شد. و این دو نفر حق امضاء در مناسبات اداری خواهند داشت. سایر اعضاء در شورای نویسندگان خواهند بود.

چگونگي كاركرد به این شکل خواهد بود که در ابتداي امر تمام توان به كار گرفته مي شود تا منابع و نسخ كلامي، اسناد و مدارك، اطلاعات و آگاهي‌هاي موجود جمع آوري شود. اين اسناد و كلامها پس از آنكه در مجمع از ديد ناظران، مطرح و بررسي شد در دستور كار به جهت ارائه قرار خواهد گرفت كه شامل: بيوگرافي مشاهير و نام آوران، جغرافيا، تاريخ، فلسفه، هنر، بيبليوگرافي (نسخ خطي، كتابها، مقاله‌ها‌…) شرح واژه‌هاي اعتقادي… مي باشد. شيوة كار در مجمع به اين شكل مي باشد:

9-1-      ارائة مطالب و نظريه‌ها احساسي نباشد و از اعمال نظر شخصي مي بايست خودداري كرد.

9-2-      از تعصبات خانداني و درون قبيله‌اي پرهيز شود تا ارائة مطالب در راستاي خواست فردي و خانداني قرار نگيرد.

9-3-     مطالب، نظريه‌ها و آراء مبتني بر شرح ديالكتيكِ منابع كلامي باشد و از سنت­گرايي‌هاي بي اساس پرهيز گردد.

9-4-      ارائة مقاله‌ها و مطالب مستند با ذكر سند باشد.

9-5-      در مطالب تخصصي از پراكنده گوئي پرهيز شود و استناد به منابع مستند در دستور كار باشد.

9-6-      مقالات تك موضوعي باشد و حتي المقدور از پرداختن به موضوعات ديگر خودداري گردد.

9-7-      سطح علمي مقالات تا حدودي ساده و قابل استفاده براي عامه باشد.

9-8-     مبناي رأي و استناد به مفاهيم و موارد انعكاسي بايد كلامهاي يارساني باشد كه اولويت اول سرانجام و سپس ساير كلامها است.

9-9-       تمام اعضاء و نمايندگان خاندانها در صورت ارائة مطلب صريح كلامي با تشريح ديالكتيك آن در صورت رأي گيري تابع رأي اكثريت خواهند بود. و در صورت قبول مي بايست كه در سطح خاندان تعميم داده شود.

9-10-      اختلاف نظر و تفاسير به رأي تحت هيچ شرايطي نمي­بايست باعث انشقاق در ميان افراد و خاندان­ها گردد.

 

 

  • ماده 10

هر کسی با هر فکر و اندیشه و دینی می­تواند در این انجمن حضور داشته باشد و به کارهای تحقیقاتی بپردازد. محرومیت از این انجمن زمانی اتفاق خواهد افتاد که فرد در جریانات سیاسی غیر متعارف حضور پیدا کند و رویه رفتاری وی متناسب با اهداف انجمن نباشد. مجمع علمي يارسان بر اساس توانايي افراد، به سه گروه تقسيم مي گردد:

1-        گروه مشاورين و استادان راهنما (متشكل از متخصصين و نمايندة خاندان­ها)

2-        گروه تحقيق و پژوهش

3-        گروه ويراستاري، آرشيو، دفتر هماهنگي و بررسي

 

شرايط عضویت:

10-1 داشتن حداقل ليسانس و يا داشتن اثري هنري، پژوهشيِ شاخص.

10-2 عدم وابستگي افراد به سيستم­هاي راديكال و تندرو ایده ئولوژیک.

10-3 عدم وابستگي و مرتبط بودن به ارگان، حزب و يا هر تشكل سياسي.

10-4 داشتن صداقت و رعايت اخلاق و انسانیت.

10-5 عدم خاندان گرايي و نداشتن تعصبات عشيره اي.

10-6 تلاش برای تحقق اهداف و آرمان­های انستیتو.

فصل چهارم

 ارکان و مدیریت

 

  • ماده 11

ارگان­های تصمیم گیری به شرح ذیل می باشد:

 

  1. شورای مرکزی: مدیریت انجمن که متشکل از سه نفر است و تصمیمات انجمن را می­گیرند. این سه نفر مدیر اصلی را انتخاب خواهند کرد.
  2. مدیر اصلی: تمام اسناد و مدارک را در اختیار دارد و هر دو سال طی انتخاباتی که مابین این سه نفر شکل می­گیرد مدیر اصلی انتخاب خواهد شد.
  3. جانشین مدیر: مدیر اصلی از بین این سه نفر مدیر جانشین انتخاب خواهد کرد و این دو نفر حق امضاء خواهند داشت.
  4. مدیر داخلی و مدیر روابط عمومی.
  5. سر دبیر
  6. مدیریت انفرماتیک، حسابرسی و امور مالی انجمن.
  7. گرافیست، طراح و مدیر مسئول امور کامپیوتری.
  8. مدیر امورات دفتری و هماهنگی با هیأت مدیره و سایر اعضاء و نویسندگان.
  9. هیأت مدیره: شامل هفت نفر از مدیران انجمن می­باشد.
  10. نفرات بعدی به عنوان نویسندگان و هیأت علمی انجمن به فعالیت خواهند پرداخت.

 

  • ماده 12

قوانین مربوط به حق رای و تصمیم گیری:

تمام تصمیمات انجمن با مشورت این هفت نفر انجام می­گیرد و هر شخص یک رای خواهد داشت. تصمیمات گرفته شده باید توسط سه نفر اصلی هیأت مؤسس و یا شورای مرکزی تأیید شود و در نهایت باید به امضای شخص مدیر و جانشین وی برسد.

  • ماده 13

آیین نامه هیأت مدیره:

هیأت مدیره شامل هفت نفر است که بر اساس توانایی و تخصص افراد مشخص و به عضویت انجمن در می آیند. انتخاب ایشان بر اساس قابلیت و انطباق با اساسنامه انجمن است که ورود آن به هیأت مدیره بر اساس رأی و نظر هیأت مدیره صورت می­گیرد.

 

١.  شورای مرکزی عالی ترین مرجع انجمن است.

٢.  جلسه برای رأی گیری انتخاب مدیر و شورای مرکزی هر دو سال یك­بار برگزار می شود.

٣.  حق رأی برای انتخاب شورای مرکزی با هیأت مدیره است.

٤.  انتخاب با کسب رأی نصف +١ اعضاء به تصویب می رسد.

٥. هیأت مدیره، اعضای انجمن و هیأت علمی را‌ انتخاب می كنند.

٧.  سازماندهی، تعیین زمان و مکان برگزاری جلسات‌ از اختیارات شورا‌ی مرکزی است.

 

  • ماده 14

وظایف و اختیارات شورای مرکزی‌:

 

١. تصویب برنامه، اساسنامه‌ و ایجاد تغییرات در آن.

٢. انتخاب هیأت مدیره و اعضای اللبدل.

٣. تعیین هیأت‌ بازرسی مالی.

٤. تعیین هیأت علمی و شورای نویسندگان.

 

 

فصل پنجم

متفرعات

 

  • ماده 15

1-15 مایحتاج مالی انجمن از طریق حق عضویت اعضاء ، همیاری نهادهای خیریه، کمکهای مردمی و یاران، فروش محصولات فرهنگی خود تأمین می­گردد.

2-15 تمام امور مالی و حسابرسی بر عهده شورای مرکزی می­باشد که سالانه به هیأت مدیره گزارش می­شود.

3-15 تمام امورات مالی باید به امضاء مدیر و جانشین وی برسد.

3-15 حساب مالی انجمن به نام مدیر اصلی و جانشین وی خواهد بود.

  • ماده 16

قوانین اصلاح اساسنامه هر ساله توسط هیأت مدیره مورد بازنگری قرار می­گیرد و در هر زمان می­توان آنرا اصلاح نمود.

  • ماده 17

 

  • انحلال انستیتو در صورت توافق ٣/٢ اعضاء هیأت مدیره عملی می گردد و همان مجمع در مورد امور مالی و دارایی انستیتو تصمیمات لازم را اتخاذ می نمایند.
  • ماده 18

 

این اساسنامه در 18 ماده و یک تبصره مقرر گردیده است.

پێڕەوی نێوخۆ

زبان کردی

فەسڵی یەکەم

گشتی، پێناسە، ئامانج، مژار، چالاکی

ماددەی یەکەم: ناوی رێکخراو

ناوی رێکخراو: ئەنستیتۆی فەرهەنگیی یارسان

کورتەیەک لە سەر یارسان

یارسان بە واتای یارانی ‘شا’ دێت کە لە سەدەی چواری (ه. ق.) بە زۆربەی خەڵکی ‘بالدالفهلویین’ دەگوترا. ئایینی گنۆستیکی ئایینیکە رەگی لە دینەکانی سەردەمی کەونارا و عیرفانی ئیشراقیدا هەیە کە لە شکڵی رەوتێکی بگۆڕی حەقیقەتگەرادا بە درێژایی زەمەن شاراوە بووە و باوەڕی بە بیری ‘یەکگرتوویی بوون’ هەبووە. ئەم روانگەیە لە سەدەی حەوتی (ه. ق.) لە لایەن سوڵتان ئیسحاق لە هەورامان داهێنراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەکتیڤ بوونی ئەم ئایینە لەسەر دەرکەوتن و ئەشق راوەستاوە و پێ لەسەر نەگوتنی ئەو رازەی کە نابێ بگوتڕی، دادەگرێ. بەرهەمە ئایدیۆلۆژییەکانیشی لە چوارچێوەی شیعری دە بڕگەیی بە ناوی کەڵام داوەتە دەرێ. رێبەریکردن و هاوکاریکردن لەگەڵ بزووتنەوەکانی وەک سەفەویە، نوربەخشیە، حروفیە، دروزیە، بەکتاشیە، موشعەشعیە و نسیرییەیشی لە مێژووی خۆیدا هەیە. ئاڵۆزیی چەمکەکانی کەڵامی و دەست تێوەردانیان  بووەتە هۆی ئەوەی تا بۆچوونێکی هەڵە و بگرە رقاویانە لە لایەن هەندێ کەسەوە رەچاوبکرێ کە ئاکامەکەی بریتیی دەبێ لە گوێ نەدان بەم ئایینە و نەناسینی.

 ماددەی دووهەم: ئامانج و پرەنسیپە بنەڕەتییەکانی ئەنجومەن

ئەم ئەنجومەنە خاوەنی هەڵوێست یان رێبازێکی زانستی، فەرهەنگی ومەزهەبییە و هاوکات خاوەنی هیچ ئامانجێکی سیاسی و بازرگانی نیە . ئەم ئەنجومەنە وەکوو رێخکراوێکی ئیدەئاڵ بۆ ئەم ئامانجانەی خوارەوە تێدەکۆشێ:

١.پەێڕەوی کردن لە مەنشووری نێونەتەوەیی مافی مرۆڤ سەر بە نەتەوەیەکگرتووەکان.

٢.رەدکردنەوەی ناوەندگەرایی، خزم سالاری ، رەگەزپەرەستی و دین سالاری.

٣. جیایی دین لەسیاسەت و رازیبوون بە جیایی دین لە کاروباری حکوومەتی و دەوڵەتی.

٤. مافی یەکسانی شارۆمەند، پێکەوە ژیانی ئاشتیخوازنە، هەڵسووکەوتی یەکسان بە بێ لەبەرچاووگرتنی بیروباوەڕ یان مەسەڵەی دینداری.

٥. رەدکردنەوەی هەموو جۆرە دەستێوردانێک لە بیروباوەڕی خەڵک.

٦. پێكهێنانی دەرفەت بۆ پەرەپێدان و پێشخستنی پەروەردە بەزمانی دایکی(زگماکی).

٧. کار و ڕەوتی دەرهێنان، تۆمار و پاراستنی بەرهەم و ئەدەبیاتی ناوچەکە و سەرلەنوێ چاپکردنی کەلەپوور و میراتی خەڵکی ناوچەکە.

ماددەی سێهەم

ئەنستیتیۆ ئەنجومەنێکی سەربەخۆی زانستی، فەرهەنگی و مەزهەبیە کە هەوڵدەدات نووسەران، شاعیران، تێوریزانان و رەخنەگران و توێژینەوەرانی بوارەکانی ئەدەبی، هونەری، خوێندنەوەی دەق، مێژوو و فەلسەفە لە بارەی خەڵکی یارسان و ناوچەی پەهڵەویان- کەسانی یارسانی و غەیر یارسانی لە هەر گۆشەیەکی جیهان لە خۆ بگرێت.

 

 

پێویستی دامەزراندنی ئەنستیتیۆی فەرهەنگیی یارسان:

بە لەبەرچاووگرتنی ژمارەێکی زۆر دەفتەری  دەسنووسی پەێوەندیدار بە یارسان لە سەدەی دووهەمی (ه.ق) تاکوو ئێستا کە پێکهاتووە لە بەشێکی گەورە لە مێژووی کوردستان وتورکستان و هەروەها بە هۆی کار نەکردن لە سەر ئەم دەقانە و دەوڵەمەند بوونی  بابەتگەێل پەێوەندیدار و ئەنجام نەدانی توێژینەوە وشیکاری لە بارەی ئەم دەقانە، پێویستی بەوە هەیە کە بارودۆخێک بخوڵقێت بۆ ئەوەی کەسانی ئەهلی هونەر و پسۆڕانی ئەم بوارە بانگهێشتن بکرێن تاکوو بە شێوەی  ئەکادیمی لێکوڵینەوە لە سەر ئەم دەقانە  ئەنجام بدەن.جهەر بۆیە دەبێ زانیاری گرێدروای یارسان لە بوارەکانی جوگرافیا، مێژووی، باوەڕی. ئانترۆپۆلۆژی( خەڵک ناسی) کۆبکرێتەوە  و هەڵەکانی ڕاست بکرێنەوە. ئەم کارە پێویستە بە شێوەی کۆلکتیڤ و زانستی بەرێوە بچێت.هەروەها پێشکەشکردنی بابەتی جێگای باوەڕ و پاشان لابردنی هەڵە و کەم و کورتیەکان لە ناو خەڵکدا، یەکێکی دیکە لەو شتە پێویستانەیە کە دەبێ بخرێتە دەستووری کار بۆ ئەوەی ئەم جۆرە لە کاری شەفاف ببێ بە هۆکارێک بۆ پێشگرتن لە پەرەسەندنی ناکۆکی لە بەینی یارسانیەکان.

 

ماددەی چوارەم:

ئەنستیتۆی یارسان سەر بە هیچ گرۆپ و تەشکیلاتی سیاسی، دەوڵەتی و غەێر دەوڵەتی لە ناوخۆ و دەرەوە نیەو پاش وەرگرتنی مۆڵەتی یاسای درێژە بەچالاییەکانی خۆی دەدادت و لەو رێکەوتەوە کە بە فەرمی ناوەکەی تۆمار دەکرێت ،دەبێتە خاوەنی کەسایەتی یان مافی یاسایی خۆی.

 

تێبینی: ئەندام بوونی کەسانی دیکە لە ناو رێکخراوەکان یان تەشکیلاتی رەسمی و یاسایی نابێتە رێگر لە بەردەم  بە ئەندام بوونی ئەو کەسانە لە ئنستیتۆیدا.

 

پێکهاتەی ئیداریی ئەنستیتۆی فەرهەنگیی یارسان:

ئەنستیتۆی فەرهەنگی یارسان خاوەنی چەندین کۆمیتەیە کە کاریان پەێجوری و و پێڕاگەیشتن بە کاروباری فەرهەنگی،مێژووی، هونەری ومەزهەبی ناوچەکانی سەر بە هەرێمی پەهلەویانە کە کەسەکان بە پێ پسپۆڕی و شایستەسالاری لە هەر کام لەو کۆمیتانەدا چالاکی خۆیان دەستپێدەکەن. بۆ وێنە کۆمیتەی نرخاندن (هەڵسەنگاندن)، بەرێوەبەری وبەڵگەنامە، کۆمیتەی لێکولینەوە لەسەر کەڵام، کومیتەی لێکولینەوە، لێژنەی مەدخەڵ نوسی و پێداچوونەوە، لێژنەی هونەری، لێژنەی فەرهەنگی و دابوونەریت، بنەمای قەوارە و کاری ئەم ئەنستیتۆە پێکدەهێنن.

ماددەی پێنجەم:

ماوەی چالاکی ئەم ئەنستیتیۆە لە رێکەوتی وەرگرتنی مۆڵەتنامە و ناونووسکرانی بەشێوەی فەرمی، بێسنور دەبێت، بە مەرجێک بە پێ هۆکار وبەڵگەنامەی یاسایی هەڵوەشێتەوە یان مۆڵتنامەکەی نوێ نەکرێتەوە. لە بارودۆخێکی وەهادا، ئیدارەی ناونووسکردنی شرکەتەکان دوای ئەوەیکە کە دامەزرێنەری راستەقینەی  ناوەندەکەی ئاگادارکردووتەوە، بەرێگای گونجاو لە گەڵ ئەو بابەتەدا هەڵسووکەوت دەکات.

ماددەی شەشەم:

ناوەندی ئەنستیتۆ لە ستۆکهۆڵمی پێتەختی سوێد هەڵکەوتووە، بەڵام هەر کاتێک لە لایەن لێژنەی ناوەندییەوە پەسەند بکرێت ئەو کات دەتوانێت لە شوێنەکانی دیکەی  جیهان کۆمیتە یان نوێنەرایەتی هەبێت.

ماددەی حەوتەم:

گۆڕینی ناونیشانی ئەنستیتۆ لە سەر رەزامەندی جڤاتی دامەزرێنەران و ئاگادارکردنەوەی پێشوەختی شوێنی ناونووسکردنی ئەنستیتۆ، قەدەخەیە.

ئەم ئەنجومەنە، ئەنجومەنێکی زانستی-فەرهەنگی-مەزهەبییە کە لە پێناوی لێکولینەوە، ئەنجامدانی  چالاکی بە قازانجی گشتی، هاوکاری و مشویرەت و پێشکەشکردنی  هاوکاری بە خەڵكی هەرێمی پەهلەویان ، ئەنجامدانی توێژینەوە و چاپی کتێب و بابەت، کار و خەبات دەکات.

روونکردنەوە: هەرێم یان مەڵبەندی زاگرۆسی ناوەڕاست  یان ناوچەی پهلویان پێکهاتووە لە پاڕێزگای کرماشان، ئیلام، لوڕستان، خانەقین و هەمەدان کە خەڵکی کەڵهوڕ، لەک، گوران، فەیلی و کۆچبەرانی ئەم مەڵبەندانە بۆ ناوچەکانی دیکە و تەنانەت یارسان(تورکستان، کوردستان) لە خۆ دەگرێت.

ماددەی هەشتەم:

بە لەبەرچاووگرتنی ئەوەیکە یارسان لە بەر هەندێک هۆکار بۆ نموونە  ژیانیان لە بەینی خەڵکی ئیسلامگەرادا،هیچ کات ئەو دەرفەتەیان بۆ نەڕەخساوە کە بپەرژێنە سەر خۆیان یان گرنگی بە خۆیان بدەن و لە ئەنجامدا کۆمەڵێکی زۆر بەڵگەنامە و بەڵگەی دیرۆکی و فەرهەنگییان کەڵەکە بوەتە سەر یەک. نەبوونی دەرفەتی کاری فەرهەنگی و ناشارەزایی لەم بیرۆکەیە کارێکی کردوە کە تەنانەت لای خودی خەڵکی یارسانیش نائاشنا بێت. بە بێ حاشاکردن، یارسان بەشێکی زۆر لە فەرهەنگ و زانیاری وڵاتی کوردستانە کە دەتوانێت ببێت بە سەرچاوە یەکی جێگای باوەڕ بۆ بەڵگەنامە مێژووی و فەرهەنگییەکانی ئەم ولاتە، چونکە بەشێکی زۆرلە بەڵگەنامە و دێکۆمێنتی زانستی و بەتایبەتی زانستی مرۆیی لە ناو دڵی خۆیدا جێبکاتەوە.ئەم زانیاری و بەڵگەنامانە لە دەقە کۆنەکاندا کە زۆرترین  دەقی نووسراوی ئەم وڵاتەی لە خۆ گرتووە  و هەر بۆیە پێویستی بە لێکولینەوە و ناساندن هەیە. کەواتە ئەنستیتۆی فەرهەنگی یارسان باشترین  ئاڵتەرتاتیڤ یان مێتودە بۆ کارکردن لە سەر ئەم کەیسە، تاکوو بتوانێت بەشێوەی ئەکادیمی ژێرخانی فەرهەنگی ئەم ولاتە بەهێز بکات. فەرهەنگێک کە جگە لە ئاشتی، دۆستایەتی، ئینسان مێحوەری و ئاشتیخوازی بۆ هەموو جیهان قسەیەکی دیکەی نیە. ئەم ئەنستتیۆە بە دوای حیزبگەرایی، عەشیرەگەرایی، بنەما و قەوارەی رادیکاڵ وتەشکیلاتی نیە و تەنیا ئامانجی چالاکی فەرهەنگی لە سەر بنەمای پێداچوونەوە و راستکردنەوەی، خوێندنەوەی دەق، ئەدەبیات، مێژوو، ئانترۆپۆلۆژی(خەڵک ناسی) و ئاشتیخوازییە.

 

ئامانج و چالاکییەکان:

8–1 ئامادەکردن، سازکردن و راستکردنەوەی زانیاری لە پەێوەندی لە گەڵ یارسان لە چوارچێوەی دایرە المعارفدا (پاێە و قەوارەی ئەم دایرە المعارفە لە ماوەی چەند ساڵی رابروودا دانراوە و تاکوو ئێستا نیوەی کارەکانی جێبەجێ کراوە، کە هەڵگری زانیاری تەواو و هۆشمەندی مێژووی، بیوگرافی، بیبلۆگرافی، جوگرافیا، خەڵک ناسی، فەلسفە و باوەڕەکانی یارسانە کە لە ناوچەکانی وەکوو ئێران، عێراق، سوریە، تورکیە، ئەرمێنستان، کۆماری ئازربایجان، ئەفغانستان، هیندستان، لوبنان، رووسیە… دەژین.

8–2 دانانی کتێبخانە و ناوەندی تاێبەت بە بەڵگەی دەستنووس (ئەنستیتۆ بەرنامەی هەیە کە بەڵگەنامەکان و دەقە مێژووییەکانی پەێوەندیدار بە یارسان کە لە شوێنە جیاجیاکان پڕش و بڵاو بوون کۆبکاتەوە و بە شێوەی گەنجینەیەکی بەنرخ لە شوێنێکی جێگای باوەڕ بیانپارێزێت کە تاکوو ئێستا توانیوویەتی نزیک بە چەند سەد نوسخەی جێگای باوەڕ لەم بارەوە کۆبکاتەوە. هەروەها بوونی کتێبخانەی رەسەن و بە نرخ بە مەبەستی پێشکەشکردنی بابەتی فەرهەنگی بە خەڵکی ئەم وڵاتە بە پێویست و گرنگ دەزانێت کە بە خۆشیەوە ئەم کتێبخانەیەش لە ئێستادا بوونی هەیە و تاکوو ئێستا نزیکەی چەند هەزار کتێب کۆکراوەتەوە).

8–3 نووسین و پێداچوونەوە و راستکردنەوەی نوسخەکانی پەێوەندیدار. (خوێندنەوەی دەق کە گرنگترین و تاقەت پرۆکێنترین بەشی هەر کارێکە ، پێویستە بخرێتە بواری جێبەجێکردن و بۆ ئەم کارەش پێویستمیان بە کەسانی دەق خوێنە کە لەم بوارەدا توانایی تایبەتیان هەیە.

8–4 پێداچوونەوە و راستکردنەوەی کەڵامەکانی یارسان لە چەند بەرگدا.

8–5   کۆکردنەوە، پاراستن و بڵاوکردنەوە و پەرەپێدان بە فۆلکلۆری هەرێمی پهلویان.

8–6 گرنگیدان بە مۆسیقا و هەوڵدان بۆ کۆکردنەوەیان، رێکخستن وپێشکەشکردنی ملودییە کۆنەکان، راهێنان وفێربوون، سەر لە نوێ بڵاوکردنەو وزیندووکردنەوەی ملودییە کۆکراوەکان، کونسێرت…

8–7 پێناسە، شیکردنەوە و پێشکەشکردنی بابەت وناوەڕۆکی فەرهەنگی بەمەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی زانیاری خەلکی هەرێمەکە.

8–8 بەهێزکردنی مژاری فەرهەنگی ودیرۆکی و پێشکەشکردنی تێورییە کەڵاسیکییەکان لە پێناوی بەرزکردنەوی تواناییە هزرییەکانی کۆمەڵگە بە مەبەستی لابردنی کەم و کورتیەکانی فەرهەنگی و لە ناوبردنی دابەشکردنی دەنگەکان لە بەینی ئەشیرە و خاندانەکان و هەروەها نەهێشتنی دیاردەی قەبیلەگەرایی.

8–9 پێکهێنانی ناوەندێک بۆ وەرگرتنی کاریگەریی دوولایەنە لە بواری زانستیدا و و شرۆڤەی پرسی خەڵک ناسی بۆ توێژەران و ئۆرینتالیستەکان تاکوو زانیاری راست و جێگای باوەڕیان پێشکەش بکەن.

8–10 مشویرەت و راوێژ لە گەڵ کاناڵەکانی تەلەفزیۆن و وەرگرتنی کاریگەری دوولایەنە بە مەبەستی دەوڵەمەندکردنی ناوەڕۆک و فەزای کار و بەرنامەی ئەم کاناڵانە.

8–11 چالاکی و دەرکردنی رۆژنامە یان بڵاوکراوەی مانگانە یان هەفتانە و پێشکەشکردنی لە ماڵپەڕی گرێدراوی ئەم کۆمەڵەیە. ( ماڵپەری یارسانwww.yaresan.com کەتووتە کار و هەرئێستاش چالاکە).

8–12 لێکۆڵینەوە وگەڕان، چاپ و بڵاوکردنەوەی تەواوی ئەو بابەت و کتێبانەی کە پەێوەندییان بە هەرێمی پەهلەویان و یارسانەوە هەیە.

 

ئەولویەتی کارەکان:

  1. لێکۆڵینەوە لە بارەی مێژوو، فەرهەنگ، خەڵک ناسی، دینەکان، جوگرافیا وتەواوی بابەتەکانی گرێدراوی ئەم هەرێمە لە ئەولویەتی ئەم ئەنجومەنە دایە.
  2. نووسینی دایرەالمعارفی یارسان کە لە دوو بەش پێکهاتووە: یەکێکیان بەشی (مدخل) و ئەوەی دیکە دەقە کۆنەکانی یارسان.
  3. چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەو کتێبانەی کە لە چوارچێوەی چالاکییەکانی ئەم بوارەدا دەنووسرێت.

چاپ وبڵاوکردنەوەی وەرزنامەی پهلویان

شەرت و مەرجەکانی ئەندامیەتی و شێوەی وەرگرتنی ئەندام

ماددەی نۆهەم:

تەواوی ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە کەسانی ئەهلی قەڵەمن و لە بوارەکانی توێژینەوە یان لێکۆڵینەوەدا خەریکی کاری نووسینن. بەرێوەبردنی ئەم کۆمەڵەیە بەشێوەی شوراییە و هەر ئەندامیک خاوەنی یەک دەنگ دەبێت. بەرێوەبەر یان بەرپرسایەتی(بەرێوەبەری) ئەم ئەنجومەنە لە سەر شانی دوو کەس دەبێت کە لەلایەن کۆمیتەی ناوەندییەوە دێنە هەڵبژاردن و ئەم دوو کەسە سەڵاحییەتی ئەوەیان هەیە کە لە پێوەندی لە گەڵ کارە ئیدارییەکاندا دێکۆمێنتی پەێوەندیدار ئیمزا بکەن. ئەندامەکانی دیکە لە کۆمیتەی شورای نووسەراندا دەبن.

چۆنیەتی کارکردن بەم شێوەیە دەبێت کە لە دەستپێکی کارەکەدا تەواوی تواناکان بە کار دەهێندرێت تاکوو سەرچاوەکان و دەستنووسە کەڵامیەکان، بەڵگەنامە و دێکۆمێنت و زانیاری تەواو کۆبکرێتەوە. ئەم بەڵگەنامە و کەڵامانە پاش ئەوەیکە لە کۆمەڵەکەدا لە لایەن کەسانی چەودێرەوە دەکەوێتە بەر هەڵسەنگاندن وخوێندنەوە  دواتر دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە بە مەبەستی پێشکەشکردنیان کە پێکگاتوون لە: بیۆگرافی ناودارن، جۆگرافیا، دیرۆک، فەلسەفە، هۆنەر، بیبلۆگرافی(نوسخە دەستنووسەکان، کتێبەکان، وتارەکان….)، شیکردنەوەی دەستەواژەی باوەڕی.

شێوەی کارکردن لەم کۆمەڵەیەدا بە شێوەی خوارەوە دەبێ:

9–1 بابەتەکان نابێت لەسەر بنەمای بیرۆبۆچوونی سۆز یان ئاتفیانە بێت و دەبێ خۆ لە ڕامانی تاکەکەسی(شەخسی) بە دوور بگرێت.

9–2. خۆدوورگرتن لە پێشگوتن یان پێشداوەری، دەمارگژی ماڵبات، خاندانەکان و ئەشیرەیی بۆ ئەوەی ئەم بابەتە پێشکەشکراوانە نەخرێنە خزمەتی خواستی تاکەکەسی و ماڵباتی یان خاندان.

9–3. بابەت و تێورییەکان دەبێ لە سەر بنەمای شیکردنەوەی دیالێکتیکی سەرچاوەکانی کەڵامی بێت، نەک بنەماکانی کۆنەپارێزی.

9–4. پێشکەشکردنی وتار و بابەتی بەڵگەیی (Documentary) دەبێ لەسەر بنەمای بەڵگە یان فاکتە بێت.

9–5. لە کاتی نووسینی بابەتی کارناسانە دەبێ خۆ بپارێزێت لە بابەتی پەرت و بڵاو و پشت ببەسترێت بە سەرچاوە بەڵگەییەکان لە پرۆسەی کارکردندا.

9–6. وتارەکان دەبێ لە سەر بابەتێکی دیاریکراو یان تەنیا یەک بابەت بێت و تا دەکرێت نەچێتە ناو بابەتی دیکەوە.

9–7. ئاستی زانستی وتارەکان دەبێ تا ڕادەیەک ساکار بێت و هەموو کەس بتوانێ کەڵکیان لێوەرگرێت.

9–8. بۆ نووسینی وتارەکان دەبێ پشت ببەسترێت بە سەرچاوە و بەڵگەنامە جێ باوەڕەکان بۆ وێنە کەڵامەکانی یارسان کە سەرەنجام ئەولویەتی یەکەمی هەیە و پاشان کەڵامەکانی دیکە.

9–9. تەواوی ئەندامان و نوێنەرانی خاندانەکان لە کاتی پێشکەشکردنی گوتاری ئاشکەرا یان کەڵامیدا لەرێگای شێکردنەوەی بە شێوەی دیالێکتی و لە کاتی دەنگدان دا دەبێ پەێڕەوی لە دەنگی زۆرینە بکەن و لە پاش پەسەندکرانی دەبێ لە لایەن خاندانەکانەوە بە گشتی پەێڕەو بکرێت.

9–10. بوونی بیرۆبۆچوونی جیاواز یان بەرداشتی جیاواز لەرێگای دەنگدانەوە هێج کات نابێ ببێت بە هۆکاری پرش و بڵاوی لە نێوان کەسەکان و خاندانەکاندا.

 

ماددەی دەهەم:

هەر کەسێک بە هەر بیروباوەڕ و دینێکەوە  دەتوانێ لەم ئەنجومەنەدا حزووری هەبێت و کاری تەحقیقاتی یان مینەوانی ئەنجام بدات.  بێبەش بوون لەم ئەنجومەنەدا کاتێک روودەدات کە کەسێک لە رێخکراوێکی سیاسی نەناسراو یان نائاسای حزووری هەبێت و شێوەی رەفتارو هەڵسووکەوتی لە گەڵ ئامانجەکانی ئەنجومەن یەکنەگرێتەوە. کۆمەڵەی زانستی یارسان لە سەر بنەوای شایستەسالاری، بە سەر سێ گرۆپدا، دابەش دەکرێن:

1-دەستەی راوێژکاری و چەودێری (پێکهاتوو لە پسپۆڕان و نوێنەری خاندانەکان).

2-دەستەی توێژینەوەی زانستی.

3-دەستەی پێداچوونەوە، ئارشیو، دەفتەری هەماهەنگی و هەڵسەنگاندن یان نرخاندن.

مەرجەکانی بوون بە ئەندام:

10–1. کەسی ئەندام دەبێ لانی کەم خاوەنی لیسانس یان بەرهەمی هونەری یان پرۆژەی لێکوڵینەوەیی بێت.

10–2. کەسی ئەندام نابێ سەر بە سیستەمی رادیکاڵ و ئیدولۆژیی توندڕەو بێت.

10–3. کەسی ئەندام نابێ هیچ پێوەندییکی لە گەڵ ئۆرگان، حیزب یان هەر رێکخستنێکی سیاسی دژە مرۆڤ بێت.

10–4. هەبوونی ڕاستی یان سیداقەت و پاراستنی ئەخلاق و ئنسانیەت.

10–5.دورکەوتنەوە لە دیاردەی خاندانگەرایی و نەبوونی دەمارگرژی ئەشیرەیی.

10–6. بۆ وەدیهێنانی ئامانج و ئارمانەکانی رێکخراوکە تێبکۆشێ.

ماددەی یازدەهەم:

ئۆرگانەکانی بڕیاردان ئەمانەی خوارەوەن:

  1. لێژنەی ناوەندی: بەڕێوەبەری ئەنجومەن کە لە سێ کەس پێکهاتووە و ئەو کەسانە بڕیار لە سەر کارەبارەکانی ئەنجومەن دەدەن. ئەو سێ کەسە بەرێوەبەری سەرەکی یان گشتی هەڵدەبژیرن.
  2. بەرێوەبەری گشتی : تەواوی بەڵگەنامە و دێکۆمێنتەکان لای ئەو کەسە دەبێت و هەر دوو ساڵ جارێک لە هەڵبژاردنێکدا کە لە بەینی ئەو سێ کەسەدا بەڕێوەدەجێت ، بەرێوەبەری گشتی دێتە هەڵبژاردن.
  3. جێگری بەرێوەبەر: بەرێەربەری گشتی لە نێوان ئەو سێ کەسە، بەرێوەربەری جێگر هەڵدەبژێرێت و دوو کەسەکەی دیکە مافی ئیمزاکردنیان هەیە.
  4. بەرێوەبەری نێۆخۆی و بەرێوەبەری پەێوەندییە گشتیەکان.
  5. سەرنووسەر.
  6. بەرێوەبەری ئینفۆرماتیک(Informatics)،حەساوڕەسی و بەشی دارایی
  7. گرافیست، دیزاینەر و بەرپرسیاری بەشی کۆمپیۆتر.
  8. بەرێوەبەری کاروباری ئیداری و هەماهەنگی لە گەڵ لێژنەی بەرێوەبەری و ئەندامان و نووسەران.
  9. لێژنەی بەرێوەبەری: لە هەوت کەس لە بەرێوەبەرانی ئەنجومەن پێکدێت.
  10. ئەندامانی دیکە وەکوو نووسەران و لێژنەی زانستی ئەنجومەن درەێژە بە چالاکی دەدەن.

   ماددەی دوازدەهەم:

یاساکانی پەێوەندیدار بە مافی دەنگدان و بڕیاردان:

تەواوی بڕیارەکانی ئەنجومەن بە راوێژ لە گەڵ ئەم هەوت کەسەدا ئەنجام دەدرێت و هەر کەسێک تەنیا مافی یەک دەنگی هەیە. بڕیارەکان پێویستە لە لایەن سێ ئەندامی سەرەکی لێژنەی دامەزرێنەر و یان کۆمیتەی ناوەندیوە پەسەند بکرێت و لە ئاخردا دەبی لە لایەن بەریوەنەی گشتی و جیگرەکەیەوە ئیمزا بکرێت.

ماددەی سێزدەهەم

ئاییننامەی لێژنەی بەرێوەبەری:

لێژنەی بەرێوەبەری لە هەوت کەس پێکهاتووە و کەسەکان لە سەر بنەمای شایستەسالاری و پسپۆڕی دەبنە ئەندامی ئەم ئەنجومەنە. هەڵبژاردنی ئەو کەسانە لە سەر بنەمای لێهاتوی و خۆگونجاندن لە گەڵ پێڕەوی نێۆخۆیە و هاتنیان بۆ لێژنەی بەرێوەبەری لە سەر بنەڕەتی دەنگدان و بیروڕای لێژنەی بەرێوەبەرییەوە جێبەجێ دەبێت.

١.کۆمیتەی ناوەندی بەرزترین ئۆرگانی ئەم رێکخراوەیە.

٢.هەر دوو ساڵ جارێک کۆبوونەوەی گشتی بە مەبەستی دەنگدان  و هەڵبژاردنی بەرێوەبەر و کۆمیتەی ناوەندی بەڕێوە دەچێت.

٣.مافی دەنگدان بۆ هەڵبژاردنی کۆمیتەی ناوەندی لە سەڵاحییەتی لێژنەی بەرێوەبەریدایە.

٤.هەڵبژاردن پاش بەدەستهێنانی دەنگی نیوەی +١ ئەندامانەوە دێتە پەسەند کردن.

٥. ئەندامانی ئەنجومەن و لێژنەی زانستی لە لایەن لێژنەی بەڕێوەبەرییەوە دێنە هەڵبژاردن.

٦.رێکخستن، دیاریکردنی کات و شوێن بۆ بەڕێوەبردنی کۆبوونەوەکان لە سەڵاحییەتی کۆمیتەی ناوەندییە.

ماددەی چواردەهەم

ئەرک و دەسەڵاتی لێژنەی ناوەندی بەم جۆرەیە:

١.بەرنامە و پێڕەوی نێۆخۆی ئەنستیتیۆ بەپێی پێویست دەسکاری و پەسەند دەکا.

٢.لێژنەی بەرێوەبەری یان ئەندامانی ئەسڵی و جێگرەکان دێنە هەڵبژاردن.

٣.لێژنەی چاودێری بە سەر کاروباری داراییدا دیاری دەکرێن.

٤.دیاریکردنی شورای نووسەران.

فەسڵی پێنجەم:

ماددەی پازدەهەم:

داهاتی ئەنجومەن بریتی یە لە:

1–15.هەقی ئەندامەتیی ئەندامانی ئەنجومەن، یارمەتی رێکخراوە مرۆڤدۆستەکان، یارمەتی خەڵک، دۆستان و دەسکەوتی پرۆژەکان.

2-15 . تەواوی کارەکانی بەشی دارایی و حەساوڕەسی لە ئەستۆی لێژنەی ناوەندییە کە ساڵێک جارێک راپۆرتی دارایی پێشکەش بە لێژنەی بەرێوەبەری دەکات.

3–15.تەواوی کارەکانی پەێوەندیدار بە بەشی دارایی دەبێ لە لایەن بەرێوەبەر و جێگرەکەیەوە ئیمزا بکرێت.

4–16.ژمارە حیسابی دارایی ئەنجومەن لە سەر ناوی بەرێوەبەری گشتی و جێگرەکەیەوە دەبێت.

ماددەی شازدەهەم:

یاسای پێداچوونەوە یان چاوخشاندن بە سەر بە پێڕەوی نێۆخۆدا ساڵێک جارێک لە لایەن لێژنەی بەڕێوەبەرییەوە ئەنجام دەدرێت و هەر کاتێک پێویست بێت دەتوانێ هەڵەو کەم و کورتییەکانی ڕاست بکاتەوە.

ماددەی حەڤدەهەم:

1.هەڵوەشانەوەی رێکخراوەکە لە سەر داخوازی دوو لە سێی ئەندامان پێک دێ و هەمان کۆمەڵە لە بارەی بەشی دارایی رێکخراوەکە بڕیاری پێویست دەردەکات.

ماددەی هەژدەهەم:

پێڕەوی نێۆخۆی ئەم ئەنجومەنە ١٨ ماددە و یەک تێبینی لە خۆدەگرێت.